Ak mizah – Kara mizah: Bir alim insan, İlber Ortaylı

Özellikle ilk defa seyahat ettiğiniz bir rotada Tur Rehberi son derecede önemlidir. Rehber turu Vezir de eder Rezil de. Hele hele Anadolu’nun bir seyahat destinasyonu olarak yeni yeni keşfedildiği 70’li 80’li yıllarda rehberden beklenen hizmetler sonsuzdur: “Öyle mihmandarlar (tercüman rehber) vardır ki Türkiye’nin kültür tarihini adeta şiirleştirmiştir. Onlar bu ülkenin gizli kahramanlarıdır.” (Prof. Dr. İlber Ortaylı - 26.03.2023 – Hürriyet Gazetesi)

Ramazan’a rastlayan Anadolu turlarında öğlen iyi bir aşçı, geceleri iyi bir disk jokey olabilmelisiniz. Yolları bilmiyorum demeyin, bu konuda “mış” gibi yapmak mübahtır, sesinizi ekonomik kullanın zira otobüsünüzün mikrofonu her an greve gidebilir. Seyahat ettiğiniz güzergahtaki tüm bitkilerin ve hayvanların kimliklerini, karşıdan gelen kamyonun ne taşıdığını bilmelisiniz ve daha neler neler... Bütün bunlara karşılık Rehberin intikamı da acıdır: Sultanahmet Camii’nde (Blue Mosque) halı dokumacılığının inceliklerini 25 dakika anlatırken camiinin kubbesini, mimarisini, fayanslarını 15 dakika da anlatıp bitirir. Şu kilisenin hangi tarihte yapıldığını, önümüzdeki müzenin özelliklerini bilmesen de hangi halının C2’sinde kaç ilmik olduğunu bilmelisin. Bu çok önemli!

“Cahilden daha beter ne vardır?” sorusuna “yarı-cahil” diye cevap veren; kendisini alim sananlar için en çok kullandığı sıfat haklı olarak “cahil” olan, bilgi küpü, dobra tavırlı, gülüşü yaramaz bir çocuğu andıran, tarihin kılcal damarlarına girerek, bir cerrah titizliğiyle onu yorumlayabilen, büyük bir tarihçi, alim bir insan = kim olduğunu bilin bakalım; Prof. Dr. İlber Ortaylı. Onu tarif etmek benim haddim olmayabilir; ama ben buna cesaret ettim. Bu satırları okursa, “N’olacak, cahil...” dediğini duyar gibi oluyorum. Bu büyük alim Ankara Üniversitesi tarih bölümünde talebeliği esnasında, acentemiz Camel Tur’da yazları Almanca tercüman-rehber olarak çalıştı. İleride çağının en başarılı tarihçilerinden olacağını sanki bilirmiş gibi, rehberlik yaptığı grupta bir yarı cahil veya bir şarlatan veya en hafifinden “bir ukala” yakalarsa acımasızca gerekeni yapardı. En kıymetli/kaliteli gruplarımızı ona emanet eder ancak grup 1 hafta sonra Anadolu’dan dönene kadar da meraktan ölürdük. Hiç unutmuyorum, 40 kişilik bir Alman mimarlar grubumuz için tercüman-rehber/mihmandar seçimi yapacaktık ki ilim-bilim açısından İlber Ortaylı en uygun olanı idi; ancak İlber Ortaylı bir sanat şaheserini heyecanla anlatırken, ukala bir mimar lafını keser, aptalca bir soru sorar veya kibirli bir tavırla tarihe ters düşerse vay haline grubun. Biz korka korka, İlber Ortaylı’da karar kıldık. Tura çıkarken de kendisine “İlber bak, bu grup çok önemli, içlerinden bir ukala çıkarsa lütfen adamı fazla hırpalama, büyüklük sende kalsın” demekten kendimizi alamadık.

Tabii ki grup süper-memnun turdan döndü, rehberlerine hayran kalmışlardı...

Ergun GÜVENÇ