Cumhuriyet döneminin ilk inanç müzesi: Mevlâna Külliyesi

Cumhuriyet döneminin ilk inanç müzesi neresi?
Kapıları 1927’de müze statüsünde açılan Mevlâna Külliyesi’dir.

30 Kasım 1925 tarihinde yürürlüğe giren 677 Sayılı Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması Kanunu kapsamında, Mevlâna Dergâhı sahip olduğu kültürel envanter sebebiyle kapatılmaktan istisna tutulmuş, koruma ve tasnif süreçlerinin ardından 2 Mart 1927 tarihinde “Konya Asâr-ı Atîka Müzesi” adıyla ziyarete açılmıştır.

Selçuklu Sultanı 1. Alâeddin Keykubad, Mevlâna’nın babası Bahaeddin Veled’e Sarayın gül bahçesini tahsis etmiş. Bahaeddin Veled, Moğol istilası nedeniyle Afganistan’ın Belh bölgesinden ailesiyle göç edip Karaman’a yerleşmiş. Alaeddin Keykubad onun ününü duyunca ısrarla Konya'ya davet etmiş. “Sultanu’l Ulema” (alimlerin sultanı) unvanıyla tanınan Bahaeddin Veled, sarayda müderris olarak görevlendirilmiş.

1231'de Bahaeddin Veled'in vefatı ve buraya defnedilmesi sonrası Mevlâna dergâhın manevi lideri olarak görevi devralmış, burayı bir eğitim ve düşünce merkezine dönüştürmüştür.

Mevlana’nın ölümünden bir sene sonra 1274 yılında Konya’nın ileri gelenleri Kubbe-i Hadra'yı (Yeşil Kubbe) dönemin büyük mimarlarından birisi olan Bedrettin Tebrizi'ye inşa ettirmiş.  Dört kalın sütun üzerine oturan Yeşil Kubbe 16 dilimli külah formunda ve yeşil / mavi çinilerle kaplıdır. Bu mistik mekânı kilometrelerce mesafeden görülebilir kılan bu yapı aynı zamanda Konya’nın da simgelerinden birisidir.

800 yılı aşkın bir gelenekten bahsediyoruz. Depremlere, yangınlara ve yıkımlara maruz kalsa da bu yapı Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde restorasyonlar geçirdi. Belli başlı bazı çalışmaları paylaşmak isterim:

Kubbe-i Hadra inşası (Selçuklu, 1274)
Kalem işi süslemeler (Yavuz Sultan Selim)
Semahane ve Derviş Hücreleri (Kanuni Sultan Süleyman, II Bayezid)
Deprem sonrası restorasyon (II. Mustafa)
Yangın sonrası detaylı yenileme (Abdulhamit)

Cumhuriyet dönemi sonrasında ise ondan fazla bakım ve restorasyon çalışması var. Dergâh inşası statik kalmamış, her siyasi dönemde sistematik onarım ve eklemelerle geliştirilmiştir.

Mevlâna Müzesi, günümüzde yıllık ortalama 3 milyon ziyaretçi ağırlayan Türkiye'nin en çok ziyaret edilen ve en yüksek gelir üreten ilk üç müzesinden biridir.

Yazıyı Mevlana’nın güzel bir sözüyle noktalıyorum:
“Kapalı kapı yoktur, yanlış anahtar vardır.”

Sezer ŞENER