Görmezden gelinen değil, görülüp kabullenilen bir sorun: Tabela kirliliği

Bir turist Antalya’ya indiği andan oteline gelene kadar ilk neleri görür?
Denizi değil, tarih değil. Maalesef yol boyunca bol bol olan kontrolsüz tabelaları.

Turizmde rekabet artık sadece fiyat, yatak kapasitesi ya da uçuş sayısıyla belirlenmiyor. Asıl rekabet, destinasyonun yarattığı toplam deneyim üzerinden şekilleniyor. Bu deneyimin en kritik bileşenlerinden biri ise hep göz ardı ettiğimiz bir unsur: Kentsel görsel düzen.

Açık konuşmak gerekirse: Türkiye’nin turizm destinasyonlarının hepsinde büyüklü, küçüklü tabela ve açık alan reklam yönetimi konusunda tam bir serbestlik hakim. “Kuralsızlık açıkça normalleşmiş durumda” gibi bir görüntü var.

Burada estetik kaygılarımı ve düşüncelerimi tartışmaya açmak, bir tartışma yaratmak niyetinde değilim. Ama böyle bir tartışma ve sonucunda çözüme yönelik bir karar çıkabilirse büyük memnuniyet duyarım. Bu o kadar görünen ve rahatsız edici bir durum ki, doğrudan kalite algısını, marka değerini ve turizm gelirini etkileyen yapısal bir sorun.

Kontrolsüzlük bir tercihten daha çok bir zaafiyet.

Antalya gibi yüksek turist trafiğine sahip bir destinasyonda dahi, daha havaalanından itibaren başlayan bir görsel düzensizlik dikkat çekiyor. Şehir merkezine yaklaştıkça bu durum yoğunlaşıyor; cadde ve sokak ölçeğinde ise tamamen karma karışık düzensiz gözü tırmalayan bir durum söz konusu.

Farklı boyutlarda, uyumsuz renklerde, çoğu zaman estetikten uzak ve birbirini bastırmaya çalışan tabelalar cumhuriyeti…

Bu durum bireysel işletme tercihleri olarak açıklanamaz. Buna, açık ve net bir şekilde standart eksikliği ve denetim zaafiyeti denebilir.

Şu anki görüntü, rekabetçi bir turizm destinasyonundan çok, parçalı ve koordinasyonsuz bir ticari alan izlenimi veriyor.

Uluslararası uygulamalar: Standart, disiplin ve tutarlılık
Gelişmiş ülkelerde ve turizm destinasyonlarında tabela ve genel alanda reklam konusu bireysel tercihlere bırakılmaz.

Paris’te tabela uygulamaları mimari doku ile uyumlu olmak zorundadır; özellikle merkezi bölgelerde ölçü, renk ve tipografi net kurallara bağlıdır.

Singapur’da görsel düzen bir şehircilik politikasıdır; Kurallara uymayan uygulamalara izin verilmez ve hatalı olanlar sistematik olarak kaldırılır.

Dubai’de ise ticari görünürlük merkezi planlama ile yapılır; Bireysel abartıya izin verilmez. 

Şehir, bireysel işletmelerin serbest kürsüsü değil yönetilmesi gereken bir markadır.

Tabela kullanımının temel işlevi tarihsel olarak yön bulma ve dikkat çekmedir. Günümüzde bu işlevler büyük ölçüde dijital ortamlara kaydı.Artık ziyaretçiler yön bulmak için Google Maps veya benzeri uygulamaları kullanıyor. Ticari görünürlük büyük oranda dijital platforma taşındı. Dolayısıyla mevcut tabela yoğunluğu: İşlevsel açıdan da büyük ölçüde gereksiz hale geldi 

Sorunun çözümü hiçte karmaşık değil;
- Bağlayıcı standartların oluşturulması
- Tabela uygulamalarına ilişkin ulusal bir çerçeve belirlenmeli; yerel yönetimler bu çerçeveyi şehir özelinde detaylandırmalı.

Bu standartlar için başlıkları saymam gerekirse: Tabi ki bu daha da genişletilebilir:
- Ölçü ve oranlar belirlenmeli
- Renk ve tipografi standartları oluşturulmalı
- Malzeme kalitesi tanımlaması yapılmalı
- Işıklandırma sınırları netliğe kavuşmalı
- Cephe yerleşim kuralları yazılı hale getirilmeli

Kademeli zorunlu dönüşüm; 5–10 yıllık bir geçiş süreci ile mevcut işletmelerin yeni standartlara uyumu sağlanmalıdır. Bu süreçte teşvik ve yaptırım birlikte uygulanabilir.

Sürekli ve etkin denetim; Standartların sürdürülebilirliği, ancak kesintisiz denetimle mümkündür.

Ekonomik etki: Doğrudan ve ölçülebilir
Kentsel görsel düzenin turizm üzerindeki etkisi dolaylı değil, doğrudandır.

Daha düzenli bir şehir görünümü dolaylı olarak:
- Ziyaretçi memnuniyetini artırır
- Destinasyonda kalış süresini uzatır
- Kişi başı harcamayı yükseltir
- Uluslararası marka algısını güçlendirir

Bu nedenle tabela düzenlemesi bir maliyet kalemi değil; getiri üreten bir yatırım aracıdır.

Disiplin olmadan marka olmaz
Bugün Singapur, Paris ve Dubai gibi destinasyonların sahip olduğu görsel düzen, rastlantısal değil iyi planlama ve bunun tavizsiz uygulamanın sonucudur.

Aynı sonuçları elde etmek için yeni bir model geliştirmeye gerek yok. Tek yapılması gereken, bilinen doğruları uygulama iradesidir. 

Turizmde kalite, yalnızca büyük yatırımlarla değil; küçük detaylarda gösterilen disiplinle inşa edilir. Ve tabela düzeni, bu disiplinin en görünür uygulama alanlarından birisi hatta ilki. Ama görünen biz karışıklığı ve belirsizliği seviyoruz…

Gelişmiş ülkelerin çözdüğü ve uyguladığı bir sistemi bizim de uygulamamız bu kadar zor olmamalı. 

“Şehir estetiği ve çevresel kalite, ziyaretçi memnuniyetinin yaklaşık %25–30’unu doğrudan etkileyen faktörler arasında gösterilmektedir.”

İbrahim ÇELİK