Turizmde karar mekanizmalarında kadının temsil sorunu
Türkiye turizm sektöründe kadınların karar alma mekanizmalarındaki temsilini Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın 5.5 hedefi olan “Kadınların karar alma süreçlerine katılım düzeyleri ve yönetim kademelerindeki liderlik rolleri” perspektifinden incelediğim
çalışmada, bildiğimiz gerçekler verilerle tekrar doğrulanmış oldu. Çalışmada merkezi yönetimler, yerel yönetimler, turizm işletmeleri, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler temel paydaşlar olarak ele alınmıştır. Araştırmanın en çarpıcı sonucu: Kadınların turizm sektöründe görünür olduğu, ancak karar alma mekanizmalarında ve liderlik rollerinde aynı ölçüde yer almadığıdır.
Turizm işletmelerinde kadın istihdamı Türkiye ortalamasının üzerinde (%42) görünse de bu görünürlük sektör paydaşlarındaki yönetim kurullarına, başkanlık pozisyonlarına, üst akademik unvanlara ve kamu yönetiminin tepe kadrolarına yeterince yansımamaktadır.
Merkezi yönetim olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı Merkez Teşkilatlarında kadınlar üst düzey kadrolarda (Başkan, Başkan Yardımcısı) %14 düzeyinde temsil edilmektedir. Yerel yönetimlerde, 20 ilde İl Müdürü kadrosunda kadına rastlanmamış olup, bu müdürlüklerde kadınların üst yönetim kadrolarındaki temsil oranı %23 ve yönetim kurullarındaki temsil oranı genel olarak %20 olarak hesaplanmıştır.
Sektördeki önemli 43 STK’da kadınların ağırlıklı olarak üyelik düzeyinde varlık gösterdiği, Yönetim Kurulu Başkanlığı, Başkan Yardımcılığı ve Genel Sekreter olmak üzere üst yönetim pozisyonlarında %28 düzeyinde temsil edildiği tespit edilmiştir. Toplam yönetim kurulu üyeleri içinde kadınların oranı yaklaşık %20 düzeyinde kalırken, karar alma gücünün yoğunlaştığı pozisyonlarda bu oran %10’a inmektedir. Yükseköğretim kurumlarında da durum farklı seyretmemektedir.
Kadınlar turizm alanında Doçent ve Profesör kadrolarında da yeterli düzeyde ilerleme gösterememişlerdir. Kadınların ilk ve orta kariyer basamaklarında temsili (Araştırma Görevlisi, Öğretim Görevlisi ve Doktor Öğretim Üyesi) %48 düzeyindeyken, üst akademik ve yönetsel pozisyonlarda (Doçent ve Profesör) %36’ya gerilemektedir. Profesör kadrolarının %70’i erkek akademisyenlerden oluşmaktadır.
Özetle rakamlar bize şunu söylüyor: Turizm eğitiminde ve operasyonun kalbinde kadınlar yer alıyor. Ancak karar masasına doğru her adımda birileri sanki “görünmez bir frene” basıyor. Bu nedenle de kadınlar stratejik planların yapıldığı masalarda kendilerine yer bulamıyor.
Asst. Prof. Tuğba ŞEN