DEĞER Hareketi'nin COP31 kapsamında Antalya'da düzenlediği panel, uzmanları, gençleri ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirerek başarıyla tamamlandı. Panelde tütünün üretiminden tüketim sonrası atıklarına kadar çevreye verdiği zarar ele alındı; endüstrinin çevresel maliyetlerden sorumlu tutulması için "kirleten öder" ilkesinin tütün kontrolü politikalarına yansıtılması çağrısı yapıldı.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında DEĞER Hareketi tarafından düzenlenen "Tütünün Görünmeyen Çevresel Maliyeti: Halk Sağlığından Ekosistemlere, Görünürlükten Politika Adımlarına" başlıklı panel, 15 Kasım 2026 tarihinde COP31 Yeşil Alanı'ndaki (Green Zone) Sıfır Atık Pavilyonu'nda gerçekleştirildi.
Katılımcıların yoğun ilgisiyle verimli bir şekilde tamamlanan panelde, DEĞER Hareketi temsilcisi Mehmet Utku Öztürk, Dumansız Gençlik Girişimi temsilcisi Özgür Özdemir ile uzmanlar Ece Ümmü Deveci ve Görkem Akıncı bir araya geldi. Oturumda tütün endüstrisinin çevre üzerindeki etkileri üç başlıkta değerlendirildi: tütün dumanından kaynaklanan hava kirliliği ve sağlık riskleri, tütün tarımının yol açtığı toprak bozulması ve sigaralar ile yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerinin tüketim sonrasında bıraktığı atık kirliliği.
Panelin temel mesajı: Sorumluluk yalnızca tüketicide değil
Panelden çıkan ortak mesaj, tütünün çevresel zararlarının yalnızca bireysel tüketim alışkanlıkları üzerinden çözülemeyeceği oldu. Konuşmacılar; üretim, dağıtım ve atık yönetimi süreçlerinde endüstrinin sorumluluğunu esas alan bütüncül politikalara ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Temiz hava hakkının korunması için dumansız hava sahası düzenlemelerinin istisnasız ve etkin biçimde uygulanmasının önemi de panelde öne çıkan konular arasında yer aldı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tahminlerine göre tütünün yaşam döngüsü, dünya genelinde yılda yaklaşık 84 milyon ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı emisyonuyla ilişkilendiriliyor; her yıl yaklaşık 4,5 trilyon sigara izmaritinin çevreye atıldığı tahmin ediliyor.
Konuşmacılardan öne çıkanlar
Ece Ümmü Deveci, sigaranın tüketiciye ulaşmadan önce geçtiği tohumdan hasada, işlemeden dağıtıma uzanan kaynak yoğun üretim zincirine dikkat çekti. Deveci, birkaç dakikalık tüketimin ardında çok daha uzun bir çevresel maliyet bulunduğunu ve üreticilerin ürünlerin tüm yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulması gerektiğini vurguladı.
Görkem Akıncı, sigara filtrelerinin yaygın kanının aksine doğada kolayca yok olmadığını, zamanla mikroplastiklere dönüşerek kirliliğin yalnızca biçim değiştirdiğini anlattı. Akıncı, izmaritlerin diğer atıklardan ayrı toplanmasına yönelik yöntemleri ve bunların uygulanabilirliğini de değerlendirdi.
Mehmet Utku Öztürk (DEĞER Hareketi), Türkiye'nin taraf olduğu DSÖ Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'nin 18. ve 5.3. maddeleri ile 4207 sayılı Kanun çerçevesinde, tütün endüstrisinin çevresel sorumluluğunun ulusal mevzuatta daha açık tanımlanması gerektiğini ifade etti. Öztürk, tütün kaynaklı kirliliğin ulusal maliyetinin belirlenmesi ve "kirleten öder" ilkesinin tütün kontrolü politikalarına yansıtılması çağrısında bulundu.
Özgür Özdemir (Dumansız Gençlik Girişimi) ise gençlerin yalnızca sorunun değil çözümün de parçası olmak istediğini belirterek, bilimsel veriye dayalı savunuculuk çalışmalarında ve politika geliştirme süreçlerinde gençlerin ve bağımsız sivil toplumun daha etkin rol alması gerektiğini vurguladı.
DEĞER Hareketi, COP31'de yürütülen tartışmaları Türkiye'deki tütün kontrolü ve çevre politikalarına yönelik somut önerilere dönüştürmeyi hedefliyor. Bu doğrultuda panelde ele alınan önceliklerin, ilgili kamu kurumlarının sorumluluklarını ve izleme adımlarını da içeren bir politika ve savunuculuk çerçevesiyle geliştirilmesi planlanıyor.







