Dünyadaki ilk kafe’nin İstanbul’da açıldığını biliyor muydunuz? Dünyanın ilk kahvehanesi 1554’te İstanbul Tahtakale’de açıldı. Kahve buradan, Balkanlar üzerinden İtalya’ya geçti. Bugün Espresso küresel bir fenomen, Türk Kahvesi ise sınırlı bir coğrafyada biliniyor. Benzer bir hikâye yoğurtta: Adı literatüre Türkçe’den geçen “Yoğurt”. Dünya pazarında Greek Yogurt adıyla konumlandı. Evet, konumuz “Coğrafi İşaret” ve “Değer Yönetimi” 1994’te Dünya Ticaret Örgütü’nün TRIPS Anlaşması ile coğrafi işaretlere küresel koruma çerçevesi çizildi. Türkiye bu sistemi 2017’de yürürlüğe aldı. Bugün Türkiye’de 1788’den fazla coğrafi işaretli ürün var. Bu sayı ile dünyada ilk üçteyiz. Ancak yalnızca 44 ürünümüz AB tesciline sahip. Diğer ülkelerin AB tescilli ürün sayısı: İtalya 892; Fransa 780; İspanya 380; Yunanistan 282; Bu fark, turizm gelirlerine de yansıyor; İtalya ve Fransa’daki gastroturizm geliri, toplam turizm gelirinin yaklaşık %25’i. Türkiye ise henüz %15 seviyesini yeni geçti. Neden mi? Coğrafi işaret bizim için bir koruma mı, Yoksa bir gelir ve deneyim tasarım aracı mı? Örneğin Türk Kahvesi: Dünyada pişirilerek yapılan tek kahve. Ama maliyet yüzünden içtiğimiz kahvenin çekirdeği bile Brezilya’dan gelmeye başladı. Yemen'den gelen çekirdek pahalı olduğu için Rio Minas çekirdeği pazarın %90'ını aldı. Belki de UNESCO Miras Listesi’ne girdiği dönemdeki tadından çok uzakta. İtalya ise Espresso’yu en iyi çekirdek + standart + şehir deneyimiyle yaşam tarzına dönüştürdü. Bilinen kaliteli formunu koruyor. "Aynı ürün, farklı yönetim" Ürün kıyaslarında da aynı şeyi görüyoruz: Toscano Zeytinyağı ile Milas Zeytinyağı, Feta ile Ezine Peyniri, Bresaola ile Afyon Pastırması, Roquefort ile Erzincan Tulumu… Tescilden sonra ayrışan şey çok basit: Onlar için başlangıç, bizim için son oluyor. Özetle; Bazı ürünler destinasyonla özdeşleşip hafızada kalıyor, Bazıları kendi ülkesinde sıradanlaşıyor. Sezer ŞENER
