Turizmde her şeyi akışına mı bırakmalıyız, yoksa uzun dönemli planlamalar mı yapmalıyız? “Ne demek bu şimdi, tabii ki uzun dönemli planlamalar yapmalıyız” dediğinizi duyar gibiyim.
Ancak uzun yıllar turizm sektöründe profesyonel olarak çalışmış birisi olarak maalesef şunu söylemek zorundayım: Biz turizmde uzun dönemli planlama yaptığımızı düşünüyoruz ama uygulamada gelişmelerin önemli bir bölümünü akışına bırakıyoruz.
Aksi olsaydı, her iki-üç yılda bir aynı tartışmaları yapar mıydık?
“Maliyetler çok arttı.”
“Kârlılıklar düştü.”
“Personel bulamıyoruz.”
“Kur seviyesi bizi zorluyor.”
“Rakip destinasyonlar daha avantajlı hale geldi.”
Elbette İspanya, İtalya, İngiltere veya Birleşik Arap Emirlikleri'nin turizm sektörlerinde de sorunlar yaşanıyor. Onlar da artan maliyetlerle, insan kaynağı problemleriyle, çevresel baskılarla, aşırı turizmin yarattığı sorunlarla ve değişen tüketici beklentileriyle mücadele ediyorlar.
Dolayısıyla mesele onların sorun yaşamaması değil. Asıl fark bazı rakip destinasyonların sorunları daha erken tartışmaları, gelecekte ortaya çıkabilecek riskleri daha önceden hesaba katmaları ve bunlara karşı daha akılcıl mekanizmalar geliştirmeleri.
Yani kısaca, başarılı turizm ülkelerini diğerlerinden ayıran kriz yaşamamaları değil; krizler ortaya çıkmadan önce riskleri görüp sektörlerini geleceğe hazırlayabilmeleri.
Turist sayısından daha önemli sorular var
Türkiye turizminin başarısını uzun yıllardır ağırlıklı olarak iki rakam üzerinden konuşuyoruz:
Kaç turist geldi ve ne kadar turizm geliri elde ettik?
Bunlar elbette çok önemli göstergeler. Tekrara düşmek istemiyorum; ancak söylemeden de olmaz: Bunlar artık tek başına yeterli değil.
Kaç turist geldiğinin yanında turist başına ne kadar gelir elde ettiğimizi, işletmelerimizin gerçek kârlılığını, çalışanlarımızın yaşam standartlarını, destinasyonlarımızın marka değerini ve yaptığımız yatırımların uzun vadede sürdürülebilir olup olmadığını da konuşmalıyız. Bu bence bütün hepsinden daha önemli.
Antalya'ya, Bodrum'a veya İstanbul'a her yıl daha fazla turist getirmek tek başına başarı değildir.
Bu büyümeyi havalimanlarımız, yollarımız, enerji altyapımız, su kaynaklarımız, çevremiz, şehir yaşamımız ve en önemlisi insan kaynağımız destekleyebiliyor mu? 12 ay kabul edilebilir doluluk sağlayabiliyor muyuz ? Yarınlara ümitle bakabiliyormuyuz ?
Her yeni otel turizme katkı sağlar mı?
Türkiye'nin bugün dünya standartlarında çok kaliteli otelleri, başarılı işletmecileri, güçlü yatırımcıları ve önemli bir turizm altyapısı var. Bununla gurur duymalıyız.
Ancak sürekli yeni yatak kapasitesi yaratmanın tek başına bir turizm stratejisi olmadığını da kabul etmeliyiz.
Bir destinasyonun kaldırabileceği bir kapasite vardır. Yeni yatırımlar değerlendirilirken yalnızca yatırım talebi ve finansman imkânı değil, destinasyonun taşıma kapasitesi de dikkate alınmalı.
Su yeterli mi?
Enerji altyapısı yeterli mi?
Ulaşım bu büyümeyi kaldırabilecek mi?
Bu tesislerde çalışacak insanlar nereden gelecek ve nerede yaşayacak?
Plajlarımız, doğal alanlarımız ve şehir altyapımız bu büyümeyi sürdürebilecek mi?
Belki de bundan sonraki dönemde “Kaç yeni yatak ilave ettik?” sorusundan önce “Bu destinasyonun daha kaç yatağa ihtiyacı var?” sorusunu sormamız gerekiyor.
Çünkü her yatırım ekonomik olarak değer yaratabilir; ancak doğru yerde ve doğru zamanda yapılmayan bir yatırım, destinasyonun uzun vadeli rekabet gücüne olumlu yönde katkı sağlamıyor.
Geleceğin en kritik konularından biri insan kaynağı
Sektörde uzun yıllardır gözlemlediğimiz bir değişim var: Nitelikli insan kaynağına ulaşmak giderek zorlaşıyor.
Gençlerin turizm sektörüne ilgisinin azaldığından şikâyet ediyoruz.
Peki neden?
Bu sorunun cevabını yalnızca gençlerde aramak kolaycılık olur.
Çalışma saatleri, sezonluk istihdam, ücret politikaları, kariyer olanakları, lojman koşulları ve çalışanların yaşam kalitesi gibi konuları sektör olarak yeniden değerlendirmek zorundayız.
Bir taraftan milyarlarca dolarlık yeni turizm yatırımları yaparken diğer taraftan bu tesislerde çalışacak insan kaynağını aynı perspektifle planlamıyorsak, bu önemli bir stratejik eksiklik değil midir?
Örneğin bugün şu sorunun cevabını biliyor muyuz?
2040 yılında Türkiye turizminin kaç çalışana ihtiyacı olacak?
Kaç aşçıya, kaç servis çalışanına, kaç teknik personele, kaç yabancı dil bilen çalışana ve kaç profesyonel yöneticiye ihtiyaç duyacağız?
Üstelik geleceğin turizm çalışanının yalnızca klasik otelcilik bilgisine sahip olması da yeterli olmayacak. Dijital sistemleri, veri analizini ve yapay zekâ uygulamalarını kullanabilen yeni nesil turizm profesyonelleri yetiştirmek zorundayız.
Çünkü bir oteli iki-üç yılda inşa edebilirsiniz.
Ama iyi bir otelciyi birkaç ayda yetiştiremezsiniz.
Daha fazla turist mi, daha fazla değer mi?
Türkiye'nin uzun yıllardır en önemli rekabet avantajlarından biri güçlü fiyat-kalite dengesi oldu.
Ancak artan maliyetlerle birlikte bu avantajın sürdürülebilirliği giderek daha fazla önem kazanıyor.
Bu nedenle önümüzde stratejik bir tercih var: Daha fazla turist mi getireceğiz, yoksa gelen turistten daha fazla değer mi yaratacağız?
Bu konuda sanırım hepimiz hem fikiriz. Önümüzdeki dönemin turizm stratejisinin merkezinde turist sayısından çok, turist başına yaratılan değer bulunmalıdır.
Gastronomi, kültür, sağlık, wellness, spor, kongre, golf, yatçılık, alışveriş ve deneyim turizmi gibi alanlarda Türkiye'nin hâlâ değerlendirebileceği çok büyük bir potansiyeli var.
Ancak yalnızca yeni ürünler yaratmak yeterli değil. Bu ürünleri doğru pazarlara, doğru müşteri segmentlerine, doğru fiyatlarla ve güçlü bir Türkiye markası altında sunabilmemiz gerekiyor.
Hedefimiz Türkiye'yi yalnızca “çok kaliteli otellerin uygun fiyatlarla satıldığı bir ülke” konumundan çıkararak yüksek değer üreten güçlü bir turizm markasına dönüştürmek olmalıdır.
Çünkü fiyat avantajı dönemsel olabilir.
Marka değeri ise uzun yıllar boyunca korunabilir.
2040'ı sugünden planlamak
Türkiye'nin elbette turizm stratejileri, hedefleri ve çeşitli planları var. Dolayısıyla burada söylemek istediğim “Türkiye'nin turizm planı yok” değildir.
Asıl mesele; uzun vadeli hedeflerin ne kadar bütüncül olduğu, ne ölçüde uygulamaya dönüştüğü ve değişen ekonomik veya siyasi dönemlerden bağımsız olarak ne kadar istikrarlı sürdürülebildiğidir.
Türkiye'nin 2040'a uzanan, ölçülebilir hedefleri olan ve sürekliliği güvence altına alınmış bütüncül bir turizm perspektifine ihtiyacı olduğuna inanıyorum.
Hangi bölgelerde yeni yatırımlara ihtiyaç var?
Hangi destinasyonlarda artık kapasiteyi daha dikkatli yönetmeliyiz?
Yeni turizm bölgelerimiz nereler olacak?
Hangi pazarlara ve hangi gelir gruplarına öncelik vereceğiz?
Turist başına gelir hedefimiz ne olacak?
İnsan kaynağımızı nasıl yetiştireceğiz?
Su ve enerji kaynaklarımızı nasıl yöneteceğiz?
İklim değişikliği özellikle Akdeniz ve Ege turizmini önümüzdeki 10–20 yılda nasıl etkileyecek?
Dijitalleşme ve yapay zekâyı sektörün verimliliğini ve misafir deneyimini artırmak için nasıl kullanacağız?
Ve bütün bunların sonunda Türkiye dünya turizminde hangi konumda olmak istiyor?
Bence gerçek uzun dönemli turizm planlaması, tam olarak bu sorulara cevap verebilmek demektir.
Krizleri yönetmek yetmez, geleceği yönetmeliyiz
Türkiye'nin turizm potansiyeli konusunda hiçbir şüphem yok.
Otelcilerimiz deneyimli, çalışanlarımız misafirperver, ürünümüz güçlü, coğrafyamız olağanüstü, gastronomimiz zengin ve kültürel mirasımız dünyanın sayılı ülkeleri arasında.
Dolayısıyla problem potansiyelimizin olmaması değil; bu potansiyeli ne kadar planlı ve sürdürülebilir yönettiğimizdir.
Her birkaç yılda bir ortaya çıkan sorunların ardından çözüm aramak yerine, belki de kendimize daha zor bir soru sormalıyız: “Bunun beş yıl sonra olabileceğini neden öngöremedik?”
Uzun dönemli planlama geleceği kusursuz şekilde tahmin etmek değildir. Zaten hiç kimse bunu yapamaz.
Uzun dönemli planlama; farklı ekonomik, sosyal, teknolojik ve çevresel senaryolara karşı bugünden hazırlıklı olmaktır.
Türkiye turizminin bundan sonraki büyük dönüşümünün de bu olması gerektiğine inanıyorum: Gelişmeleri takip eden bir turizm anlayışından, gelişmeleri öngören ve mümkün olduğunca yönlendiren bir turizm anlayışına geçmek.
Çünkü dünyanın önde gelen turizm ülkeleriyle rekabet etmek istiyorsak yalnızca daha fazla otel yapmak, daha fazla uçak getirmek ve daha fazla turist ağırlamak yeterli olmayacaktır.
Geleceği de planlamamız gerekiyor.
Ve belki de bugün sektör olarak kendimize sormamız gereken önemli soru : 2040 yılında Türkiye turizminin nerede olmasını istiyoruz ve bugün aldığımız kararlar bizi gerçekten oraya götürüyor mu?
İbrahim ÇELİK