Yolunuzu kaybederek antik kent keşfedebilir misiniz? Yıl 1958. Ara Güler, Aydın'a bir baraj açılışını fotoğraflamak için gider. Barajı tam kadraj almak için şoförün de bilmediği yerlere, çok yükseklere çıkarlar. Gün boyu uğraşır, hatta şoförle kavga bile eder. Akşam dönüş yolunda şoför kestirme diye girdiği yolda kaybolur. Geceyi geçirmek için Geyre adında küçük bir köyde dururlar. Asıl macera burada başlar: Köyün kahvesine girdiğinde gördüğü manzaraya şaşırır: Adamlar gaz lambası ışığında antik bir Roma sütun başlığı üzerinde kâğıt oynuyorlardır. Düşünün elektrik bile yok. Sabah erkenden köyü gezmek için makinası ile yola çıkar. Halk lahitlerin içinde çamaşır da yıkıyor, üzüm ve zeytinyağı da süzüyor. Özetle ahalinin tarihte yaşadığını keşfeder. Hatta “Tarih ve bugün iç içe yaşıyor. Dünyada böyle bir yer görmedimt” der. İstanbul'a döndükten sonra fotoğrafları yerel basınla paylaşır ancak ilgilenen olmaz. Yaşadıklarını eşine tercüme ettirerek içeriği, İngiliz dergisi Architectural Review'e yollar, yazı 4 sayfa olarak yayınlanır. Sonrasında meşhur Amerikan Dergisi Horizon, Güler'e ulaşarak fotoğraf ve makale ister. Bunun üzerine 3 gün boyunca gidip renkli çekimler yapmış. Horizon dönemin en önemli dergisi ve haberin yazısını da kıymetli bir isme yazdırmak istemiş ve New York Üniversitesi'nden filolog Prof. Kenan Erim’e ulaşmış ve yazıyı onun imzası ile yayınlanmış. Erim, 1961'de NYU adına kazıları başlattı, ölümüne kadar çalışmaya devam etti. Vasiyeti üzerine hükümetin özel izniyle şehre defnedildi. 1990'da kazıyı Oxford Üniversitesi teslim aldı. Aphrodisias Temmuz 2017’de UNESCO Dünya Mirası listesine kabul edildi. Neden mi? Çünkü kent dokusu, mermer ocağı, heykellerin yapıldığı atölye ve bu atölyeye heykeltıraş yetiştiren akademi hep beraber. Dünyada bunları bir yerde barındıran tek örnek ayrıca en katmanlı antik kentlerinden birisi. 7000 yıllık bir tarihten bahsediyoruz. Tiyatro alanında MÖ 5800'e ait kalıntılar var. Paganlar tarafından Hac mekânı olarak kabul edilen Aphrodisias, yakın coğrafyadan hacı adaylarını ağırlamış. Öyle ki 15 bin nüfuslu kentte 30 bin kişilik bir stadyum, 8 bin kişilik tiyatro var. Yani aynı anda yaklaşık 40 bin kişiyi ağırlayabilen bir kapasite. Şehir Roma İmparatorlarının da gözdesi: Antonius, Roma'nın iç savaşları sırasında Aphrodit Tapınağı'na sığınma hakkını teyit etti ve şehir dini dokunulmazlık statüsü kazandı. "Bütün Asya'dan kendim için seçtiğim tek kenttir." demiş Agustus ve MÖ 38'de yazdığı mektupta bahsetmiş. Bu ilgi sayesinde şehir 500 sene Roma’ya vergi ödememiş. Çıkan eserleri sergilemek için 1979'da Aphrodisias Müzesi kuruldu. Kazıdan çıkan popüler eserler burada sergileniyor. Bugün bu şehri yine konuşuyor olurduk ama kesinlikle böylesine tutkulu bir hikâye dinleyemezdik. Anadolu dünyaya yeniden öğretmesi gereken çok şey biliyor ve her gün bizi şaşırtmayı başarıyor. Dünya mirasını bu bayrak altında gelecek nesillere bırakmak ayrı bir gurur. Sezer ŞENER
