Laodikeia'nın eksik kalan imzası: Traian Çeşmesi, yeniden su ile buluşsun

Laodikeia'nın eksik kalan imzası: Traian Çeşmesi, yeniden su ile buluşsun

Sagalassos ve Kibyra’daki antik çeşmelerin yeniden suyla buluşturulması güçlü turizm görselleri yarattı. Şimdi benzer bir fırsat, Denizli’deki Laodikeia Antik Kenti’nde bulunuyor.

Türkiye kültür turizminde artık yalnızca arkeolojik eserleri ortaya çıkarmanın değil, bu eserleri ziyaretçinin hafızasında kalacak deneyimlere dönüştürmenin de önemini konuşmamız gerekiyor.
Bunun en güzel örneklerinden ikisi Sagalassos ve Kibyra antik kentlerinde karşımızda.
Sagalassos’taki yaklaşık 1800 yıllık Antoninler Çeşmesi restorasyonun ardından 2010 yılında yeniden suyla buluşturuldu. Kibyra’da ise yaklaşık 2 bin yıllık anıtsal çeşmeden, restorasyon sonrasında 2023 yılında yaklaşık 1300 yıl sonra yeniden su akmaya başladı. Kibyra Kazı Başkanı da çeşmenin yeniden işlevine kavuşmasının antik kentin cazibesine katkı sağlayacağını ifade etmişti.
Bu örnekler bize önemli bir şeyi gösteriyor:

Su, anıtsal bir çeşmeyi yalnızca seyredilen tarihi bir yapı olmaktan çıkarıyor; yaşayan, fotoğraflanan ve paylaşılan bir turizm deneyimine dönüştürüyor.

Bugün Denizli’deki Laodikeia Antik Kenti’nde de böyle bir fırsat var.

Traian Çeşmesi
Laodikeia’da Prof. Dr. Celal Şimşek başkanlığında yıllardır sürdürülen kazı, restorasyon ve konservasyon çalışmaları sonucunda antik kent olağanüstü bir dönüşüm geçirdi.

Bu büyük bilimsel emeğin en önemli eserlerinden biri de Traian Nymphaeumu, yani Traian Anıtsal Çeşmesi.
Resmî kazı verilerine göre yapı MS 113-114 yıllarında İmparator Traian’a adanmış durumda.

Çeşmenin hemen önünde bulunan 30 satırlık su yasası ise suyun sağlanması, kullanımı, denetlenmesi ve kaçak kullanımlara uygulanacak cezalara kadar yaklaşık 1900 yıl öncesinin su yönetimini anlatıyor.

Bu nedenle burada çok güçlü bir hikâye bulunuyor: Yaklaşık 1900 yıllık bir su yasasının bulunduğu yerde, 1900 yıl sonra Traian Çeşmesi’nden yeniden su akması…

Bu görüntü yalnızca Denizli için değil, Türkiye’nin kültür turizmi tanıtımı açısından da son derece etkili olabilir.

Pamukkale’ye milyonlar geliyor, Laodikeia’ya çok küçük bir bölümü geçiyor.

Rakamlar bu ihtiyacı daha da net gösteriyor. Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü verilerine dayanan 2024 rakamlarına göre Pamukkale 2 milyon 445 bin 733 ziyaretçi alırken, Laodikeia 138 bin 673 ziyaretçide kaldı. Yani Laodikeia ziyaretçi sayısı Pamukkale’nin yaklaşık yüzde 5,7’si seviyesinde.

Burada temel sorun Denizli’ye turist gelmemesi değil.

Turist zaten geliyor. Asıl mesele, gelen ziyaretçinin destinasyon içerisindeki hareketini genişletebilmek.

Pamukkale’ye gelen milyonlarca ziyaretçinin daha büyük bölümünü Laodikeia’ya yönlendirebilirsek; ziyaretçinin bölgede kalış süresini, harcamasını ve kültürel deneyimini de artırabiliriz.
Bunun için Laodikeia’nın yalnızca arkeolojik değerini anlatmak yetmez.

Ziyaretçiye “Bunu mutlaka görmeliyim” dedirtecek güçlü simgeler yaratmak gerekir.

Laodikeia Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Celal Şimşek ile yaptığım görüşmede edindiğim bilgiye göre Traian Çeşmesi’nin yeniden suyla buluşturulması için ihtiyaç duyulan bütçe yaklaşık 10 milyon TL.
Yerel yönetimler ve gerektiğinde iş dünyasının desteğiyle, Kazı Başkanlığının bilimsel ve teknik gözetiminde gerekli kaynak oluşturulabilir.

Elbette birinci öncelik tarihi eserin korunmasıdır. Suyun verilme yöntemi, devridaim sistemi ve yapıya etkileri tamamen bilimsel esaslar doğrultusunda belirlenmelidir.

Sagalassos yaptı. Kibyra yaptı. Laodikeia neden yapmasın?

Roma’daki Trevi Çeşmesi’nden Sagalassos’taki Antoninler Çeşmesi’ne kadar dünyadaki pek çok örnek, su ile anıtsal mimarinin birleşmesinin ziyaretçinin hafızasında ne kadar güçlü bir iz bırakabildiğini gösteriyor. Laodikeia’nın Trevi olması gerekmiyor.

Laodikeia’nın kendi simgesini yaratması gerekiyor.

Prof. Dr. Celal Şimşek ve ekibi yıllardır büyük bir bilimsel emekle Laodikeia’nın taşlarını yeniden ayağa kaldırdı.
Şimdi bu emeğin turizmdeki karşılığını daha da büyütecek adımı atabiliriz.
Sagalassos’ta su akıyor.
Kibyra’da su akıyor.
Laodikeia’da neden akmasın?

Laodikeia’nın eksik kalan imzası Traian Çeşmesi olsun.
Taşlar ayağa kalktı. Şimdi Traian Çeşmesi’nden yeniden su aksın.

Gazi Murat ŞEN
TÜROFED Başkan Yardımcısı